Programma Senioren & Cultuur

Sinds 2011 zet Tout Maastricht zich in om senioren in Maastricht (meer) te betrekken bij kunst en cultuur. Onze programmatische aanpak heeft een scala aan projecten opgeleverd en duizenden mensen betrokken bij het culturele leven.

Maastricht. Be Bold!

Op 4 oktober, Nationale Ouderendag, presenteerden wij een bundel met levensverhalen van senioren & een oproep aan de stad.

Klik hier om de online versie van de bundel te downloaden.

Een terugblik...

2011-2017

In 2011 was Tout Maastricht volop bezig om zo veel mogelijk mensen te betrekken bij kunst en cultuur. Er was vooral focus op de jeugd. Een logische aanpak: jong geleerd, oud gedaan. Maar gaandeweg kwamen we tot de ontdekking dat een grote groep soms kwetsbare senioren helemaal niet deelneemt aan het culturele leven. Een Brits initiatief rond koormuziek voor ouderen met dementie was de inspiratie om ook voor deze doelgroep een lokaal project te starten: geheugenkoren.

Geheugenkoren | 2011-heden

Senioren met dementie, die verblijven in verpleeg- en verzorgingshuizen, zingen en beleven onder professionele muzikale begeleiding liedjes van vroeger. Het blijkt dat wanneer men veel vergeten is, deze liedjes toch herinneringen ophalen en de kwaliteit van leven versterken. De documentaire van Richard Dols, Geneet vaan ’t leve (2016), volgde enkele betrokken senioren intensief en bracht ze vervolgens op integere wijze in beeld. Ook brachten wij het verhaal over de succesvolle geheugenkoren uit in een publicatie.

In 2017 is een extramuraal koor (Herinneringenkoor) gestart voor thuiswonende mensen met dementie en hun partners en/of mantelzorgers. Vanuit de ambitie om succesvolle Tout-projecten bij partners te verankeren zijn organisatie en coördinatie in 2018 ter continuering overgedragen aan Kumulus. In totaal waren er 10 Geheugenhoren en 1 Herinneringenkoor, allen met een gemiddeld aantal van 15 deelnemers.

In 2013 en 2014 nam de aandacht voor seniorencultuurparticipatie in Maastricht sterk toe, mede dankzij bijvoorbeeld het pionierende werk van De Nederlandse Dansdagen met het programma Act Your Age en de gemeentelijke aandacht vanuit de beleidsafdeling Welzijn die leidde tot een opdracht aan Tout Maastricht om een Talentenjacht te organiseren voor mensen van 65 jaar en ouder.

Talentenjacht 65+talent | 2014

In opdracht van de Gemeente Maastricht, afdeling Welzijn, organiseerde Tout Maastricht in het voorjaar van 2014 een hilarische maar ook emotionele talentenjacht voor 65+ ‘ers. Een veertigtal senioren heeft zich aangemeld en meegedaan. Met de winnaars is vervolgens de productie ‘65+ Alive and Kicking’ gemaakt, die tijdens de Week van de Ouderen 2014 op verschillende locaties in de stad is gespeeld. Onvermoede talenten werden ontdekt en er ging een nieuwe wereld open.

Maastricht liep inmiddels voorop in het stimuleren van deelname aan het culturele leven voor senioren en werd door een landelijk consortium van fondsen uitgenodigd de rol van kwartiermaker te vervullen voor een programmatische aanpak seniorencultuurparticipatie. Stichting RCOAK, Fonds Sluyterman van Loo, Fonds voor Cultuurparticipatie, LKCA en VSBfonds sloegen de handen ineen met het programma Lang Leve Kunst dat later onder de bezielende leiding van oud-minister Hedy d'Ancona kwam te staan.
De gemeente Maastricht, Envida en Mosae Zorggroep haakten aan met een uitnodiging om de Week van de Ouderen (1-8 oktober) in het teken van cultuurparticipatie te organiseren.

Week van de Ouderen | 2014

Een bruisende week (1-8 oktober) met een zeer gevarieerd cultureel programma. Specifieke aandacht voor seniorencultuurparticipatie. In 2014 georganiseerd in opdracht van en gefinancierd door de gemeente Maastricht, Envida en Mosae Zorggroep. Er was sprake van een gevarieerd aanbod van activiteiten, zowel stedelijk als in buurten en woonzorgcentra. Het programma werd samen met een veertigtal aanbieders vormgegeven. Ongeveer 1600 personen hebben deelgenomen aan de diverse activiteiten.

Landelijk kwam er steeds meer aandacht voor het thema senioren en cultuur. Het Fonds voor Cultuurparticipatie nodigde Maastricht uit om als één van de eerste vijf steden in Nederland programmatisch te werken aan dit thema. Er werd een eerste convenant gesloten en andere culturele instellingen sloten zich aan. De lokale inzet van Tout Maastricht werd financieel meer dan verdubbeld door het Fonds middels financiering van samenwerkingsprojecten. De landelijke titel werd 'Lang Leve Kunst. Op weg naar Age Friendly Cultural Cities'. In het programma werd gewerkt met een door Tout Maastricht ontworpen matrix van projecten en partners. Op de ene as de mate van kwetsbaarheid van de deelnemende senioren (van uiterst kwetsbaar tot volop ondernemend) en op de andere as de mate van participatie (van bezoeken en toehoren tot alles zelf doen en organiseren).

Karavaan: Kunst voor het leven | 2014

In het najaar van 2014 organiseerde de gemeente en Tout Maastricht in samenwerking met het Fonds voor Cultuurparticipatie de Karavaan: Kunst voor het Leven in Maastricht. Maastricht was één van de voorlopers op het terrein van samenwerking tussen cultuur, zorg en welzijn. Reden voor het Fonds om met de Karavaan Maastricht te bezoeken, ervaringen uit te wisselen en te spreken met mensen die betrokken zijn bij het ontwikkelen van beleid en projecten op het terrein van ouderen en cultuur.

Coaching Cultuur+Ondernemen | 2015-2016

In het kader van het programma Lang Leve Kunst boden de fondsen een coaching traject aan met stichting Cultuur+Ondernemen (hét kenniscentrum voor ondernemerschap in de cultuursector) om lokaal te werken aan een gezondere financieringsmix voor dergelijke programma’s. In nauwe samenwerking met de gemeente werd o.a. gebrainstormd over de oprichting van een Senioren-cultuurfonds, naar analogie van het Jeugdfonds Cultuur. Een netwerk van lokale experts, fondsen, initiatieven, Tout Maastricht en de gemeente werkten hierin samen. De blauwdruk was er, voor daadwerkelijke oprichting was het nog te vroeg.

Let's (Ad)dress The People | 2016

Sociaal designproject i.s.m. FASIONCLASH rond traditionele handwerktechnieken en participatie van met name senioren. Professionele textieldesigners hebben in een tijdelijk pop-up atelier in Centre Céramique samen met ervaren (oudere) ambachtsbuddy’s en deelnemende senioren in juni 2016 aan unieke textielcreaties gewerkt. Dit viel samen met de initiatie van Granny’s Finest, een wekelijks handwerkclub waarbij jonge ontwerpers en senioren samenwerken aan handgemaakte producten. Zo’n 75 senioren, grotendeels dames, hebben meegedaan aan de workshops van Let's (Ad)dress The People.

Manifestatie Age Friendly Cultural Cities | 2016

Organisatie manifestatie waarbij de visie als stad op het thema ‘lokale verduurzaming van cultuurparticipatie door senioren binnen zowel het cultuur- als WMO-beleid’ gedeeld werd met beleidsmakers (cultuur, zorg, welzijn) uit de regio, het publiek en de pers. Een feestelijke middag vol optredens, presentaties en enthousiaste verhalen van, voor én met senioren. De jury van de BNG (Bank Nederlandse Gemeente) was ook aanwezig. Bekijk hier het presentatiefilmpje van Maastricht.

Maastricht behoorde zo tot de eerste vijf geselecteerde Nederlandse steden die volgens het Fonds voor Cultuurparticipatie en de BNG (Bank Nederlandse Gemeenten) voorop liepen in de aanpak rondom seniorencultuurparticipatie. Bij de eerste landelijke BNG wedstrijd in 2016 werd Maastricht tweede, na Amsterdam. Men was zeer onder de indruk van de programmatische aanpak, maar miste nog de beleidsmatige samenwerking tussen de (gemeentelijke) sectoren Welzijn en Cultuur.

Granny's Finest / Athos Breigroep | 2016-heden

In aansluiting op het project Let’s (Ad)dress the People is in het najaar van 2016 in Maastricht een breigroep van Granny’s Finest gestart. Na het faillissement van de sociale onderneming in 2018 zijn de breiende dames aangehaakt bij Athos Eet-Maakt-Doet, waar zij onder de vlag van Granny's Finest al te gast waren. De dames maken nu, samen met deelnemers bij Athos, handgemaakte producten voor de modelijn van Athos.

Huiskamerontmoetingen | 2016-2017

Initiatief in het kader van een pilot ‘Kumulus komt naar je toe’. Middels culturele huiskamerontmoetingen vernamen senioren aan welke bestaande activiteiten zij zoal mee kunnen doen en werden ze gestimuleerd om ook iets over hun eigen passie of hobby te vertellen, iets te laten zien of horen. Het streven was om uiteindelijk een passend aanbod voor een grote groep senioren te creëren – oftewel een op vraag afgesteld aanbod van Kumulus te ontwikkelen voor een nieuwe doelgroep (senioren).

Week van de Ouderen | 2016-2017

Het succes van 2014 werd in 2016 en 2017 herhaald en verder ontwikkeld. Zo is het structurele aanbod voor senioren op o.a. het gebied van kunst en cultuur in de stad gepubliceerd in een activiteitenwijzer zodat men gedurende het jaar ook de weg weet te vinden. Door de organisatie van de Week van de Ouderen zijn er tevens duurzamere verbindingen gelegd met en tussen organisaties en verschillende sectoren (cultuur, sport, zorg en welzijn). Bekijk hier de aftermovie van de Week van de Ouderen in 2017.

Door de lens van... | 2016-2017

Fotografieproject waarbij senioren en scholieren van het voortgezet onderwijs in duo's op pad gingen om betekenisvolle plekken in de stad te bezoeken en vast te leggen in beeld en geluid. Het succesvolle verloop van dit project heeft geresulteerd in een mobiele reizende expositie die op verschillende plekken in Maastricht te zien was. De senioren die deel hebben genomen aan het project zijn na afloop zelfstandig verder gegaan met het organiseren van bijeenkomsten en fotografie activiteiten.

Het tweede convenant in het kader van het programma 'Lang Leve Kunst. Op weg naar Age Friendly Cultural Cities' van 2016 leidde tot verdere verdieping en uitwerking van de programmatische aanpak. Steeds meer initiatieven, ook buiten Tout Maastricht, kregen aandacht en een netwerk van instellingen en partners werd meer en meer enthousiast over het thema senioren en cultuurparticipatie. Tout Maastricht en FASHIONCLASH zetten hun samenwerking voort in de poging tot het opzetten van een duurzaam label: FabricAge.

FabricAge | 2017

Participatieproject en poging tot het oprichten van een label n.a.v. het succesvolle textielproject Let’s (Ad)dress The People (2016) rond traditionele handwerktechnieken & seniorenparticipatie. In de zomer van 2017 vonden bijna dagelijks in Centre Céramique en diverse buurthuizen in Maastricht handwerk- en textielworkshops plaats voor de realisatie van de eerste FabricAge creaties.Door de combinatie van een atelier in Centre Ceramique en vier pop-up-ateliers in buurtlocaties hebben ruim 150 senioren en ouderen deelgenomen. In de wijk Malberg werden tevens een aantal dames van het nabijgelegen AZC betrokken. Initiatief van Tout Maastricht en FASHIONCLASH. In de publicatie 'Ga samen voor oud!' (2018) van het LKCA doen twee betrokkenen aan het project openhartig hun verhaal. Lees het artikel hier.

Na de zeer succesvolle Week van de Ouderen 2017 en afronding van een scala aan projecten resulteerde de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2018 in een nieuw College van B&W met een coalitieprogramma waarin het thema van seniorencultuurparticipatie geen plek meer kreeg. Vele activiteiten die gedurende de ontwikkeling van het programma 2011-2017 werden opgezet zijn op eigen kracht wel verder gegaan. Maar andere initiatieven, zoals de Week van de Ouderen, zijn verdwenen.

Met het project (B)old heeft Tout Maastricht de mensen achter dit bijzondere thema (seniorencultuur-participatie) letterlijk een gezicht gegeven. Met de publicatie doen we nog één keer een dringende oproep aan de stad:

Maastricht. Be Bold!

GK-film.jpg
65+talent_2014.jpg
(OLD)Fashion(ed)-Dunja-Peter Stigter-0701.jpg
WvdO 2016_manifestatie.jpg
WvdO 2016_Romein.jpg
Campagne WvdO 2017_fotograaf Karen Kikkert (2).jpg
Campagne WvdO 2017_fotograaf Hetty van der Velden (12).jpg
FabricAge_Shayne_2.jpg
Pierre Meertens (2).jpg